Macula Degeneratie

Bij het richten van de blik op een voorwerp worden lichtstralen afkomstig van dit voorwerp waargenomen op een speciaal stukje netvlies, de cellaag achter in het oog. Dit gebied, macula genoemd, is verantwoordelijk voor het scherp zien. De kegelvormige cellen zijn zeer lichtgevoelig en maken het zien van details en kleuren mogelijk.
Met de veel minder gevoelige overige delen van het netvlies kunt u vooral in het donker zien.
Een veel voorkomende afwijking van het ouder wordende oog is een verslechtering van de macula.
Dit wordt Macula Degeneratie of MD genoemd.
Een oog aangedaan door Macula Degeneratie is minder goed tot slecht in staat details en kleuren waar te nemen.
Toenemen van de afwijking kan leiden tot verlies van het scherp zien, ook wel centraal zien genoemd.

In de Verenigde Staten en in Nederland is MD de belangrijkste oorzaak van een blijvende achteruitgang van het gezichtsvermogen bij mensen boven de 65 jaar. Niemand weet met zekerheid hoeveel mensen aan MD lijden, maar sommigen schatten, dat in de Verenigde Staten wel 13 miljoen mensen van 40 jaar en ouder tekenen vertonen van MD en dat meer dan 1,2 miljoen mensen inmiddels het stadium bereikt hebben waarbij het centrale zien verloren is gegaan. Omdat in de wereld het aantal oudere mensen blijft toenemen, zal MD uitgroeien tot een steeds groter probleem voor de volksgezondheid. Onderzoek naar het voorkomen of vertragen van de aandoening is dus uitermate belangrijk.


I. Soorten en oorzaken.
Bij Macula Degeneratie (MD) zijn twee belangrijke vormen te onderscheiden:

De 'droge' MD

Deze vorm begint als kleine bleekgele afzettingen', drusen, genoemd, zich beginnen op te hopen in de macula. Deze drusen breken geleidelijk de lichtgevoelige cellen in de macula af, waardoor het zien zal verminderen. Dit is een sluipend en zeer langzaam verlopend proces, waarbij het vele jaren kan duren, voordat het zien achteruit gaat. Gewoonlijk zijn beide ogen min of meer gelijk aangedaan. Het is bij de droge MD belangrijk dat u uw gezichtsvermogen goed in de gaten houdt, omdat de droge MD zich kan ontwikkelen tot de ernstiger 'natte' vorm.



Naar boven

Deze vorm van MD wordt ook wel exsudatieve MD, schijfvormige MD of ziekte van Junius-Kuhnt genoemd. Bij natte MD verloopt het proces veel sneller. De natte MD ontstaat als er zeer kleine nieuwe bloedvaatjes achter de macula gaan groeien. Omdat de wanden van deze bloedvaatjes niet normaal zijn, lekken ze bloedplasma en gaan ze gemakkelijk kapot, wat gepaard gaat met een bloeding. Bloed en bloedplasma (het bloedvocht zonder de gekleurde cellen) beschadigen de macula, aanleiding gevend tot een snelle en ernstige achteruitgang van het gezichtsvermogen. Uiteindelijk ontstaat een litteken in de macula met verlies van het centrale zien. Natte MD treedt vrijwel alleen op bij mensen die al droge MD hebben. Opvallend is dat het andere oog nog lange tijd redelijk goed kan blijven. Toch moet erop worden gerekend, dat vroeg of laat beide ogen kunnen worden getroffen.




De precieze oorzaak van MD is niet bekend. Helaas bestaat er momenteel nog geen blijvend effectieve behandeling of werkzaam geneesmiddel voor deze aandoening.


II. Hoe beïnvloedt MD het gezichtsvermogen?

• Naarmate er meer lichtgevoelige cellen in de macula verloren gaan, begint uw gezichtsvermogen te veranderen.
• Bij de droge MD vallen er geleidelijk aan kleine stukjes uit het beeld weg.
  Heel langzaam zal het gezichtsvermogen minder worden.
• Bij de natte vorm van MD raken de beelden vervormd.
  Een plotselinge sterke daling van het zicht kan optreden.
• Uiteindelijk leidt MD tot een min of meer rond blind gebied in het centrum van het blikveld (zie afbeelding).
  De meeste mensen met MD zijn in staat redelijk te zien met de rand van het gezichtsveld (het perifere zien).
• Volledige blindheid, niets meer kunnen zien, komt daarom niet voor bij MD.

MD is een zeer ingrijpende aandoening met een grote invloed op het dagelijks leven, omdat lezen, schrijven, autorijden en herkennen van gezichten sterk wordt bemoeilijkt. Ook kan het moeilijk worden om u aan te passen aan het licht als u vanuit een donkere in een lichte ruimte komt.






Links: doorsnede van het oog met aan de linkerzijde de macula.






Naar boven


III. Hoe wordt MD opgespoord en geëvalueerd?
Onderstaande onderzoeken kunnen tijdens bezoeken aan de oogarts worden uitgevoerd om de oorzaak van verminderd gezichtsvermogen vast te stellen.
Als de diagnose MD al is gesteld, is het belangrijk, dat u ook zelf regelmatig uw gezichtsvermogen controleert.
De testen moeten altijd voor elk oog afzonderlijk worden uitgevoerd.

Visus onderzoek.
Het testen van uw zien veraf en dichtbij.

Refractie onderzoek.
Het bepalen van de “beste” brilsterkte.

Spleetlamp onderzoek.
Het beoordelen van o.a. het hoornvlies en lens.

Fundoscopie.
Het op eenvoudige wijze bekijken van het netvlies.

Gezichtsveld onderzoek.
Het vastleggen van het vermogen de omgeving te zien tijdens het kijken naar een vast punt.

Foto's.
Het op een van de vele manieren vastleggen van de afwijkingen in het netvlies.

Oogdruk.
Het meten van de spanning in het oog.

Amsler test.
Het testen met een raster teneinde eventuele vervormingen veroorzaakt door netvlies afwijkingen op te sporen. Dit is een methode, die zeer geschikt is voor zelfcontrole thuis. Ook het beoordelen van de vorm van een raamkozijn, van een deurpost, van tegels in toilet of badkamer of van de regels in een schrift kan u behulpzaam zijn bij uw zelfcontrole.

Low vision onderzoek.
Ter bepaling van de stand van zaken bij hen die de afwijkingen hebben dient dit onderzoek. Met allerlei speciale beeldvergrotings apparatuur wordt getracht de resterende functies zo optimaal mogelijk te benutten.

Optovue OCT.
Met de nieuwste technieken zijn we nu zonder moeite in staat inzicht te krijgen in de conditie van het netvlies.
Foto’s geven uw netvlies en in het bijzonder de macula tot in detail weer.
Dit maakt beleid ten aanzien van therapeutisch ingrijpen eenvoudiger.

Door de ontwikkeling van de Optovue OCT is het begeleiden van deze mensen eenvoudig en succesvol.
Juist zij komen in aanmerking voor een periodieke keuring.
De foto’s tonen aan of er afwijkingen in een vroege fase aanwezig zijn!
Periodieke opnames geven de ontwikkeling aan.

Bloedcirculatie metingen.
Tijdens deze onschuldige test wordt de bloeddoorstroming op choreoidaal niveau, het weefsel direct onder het netvlies, gemeten. Het bloed in dit weefsel zorg voor zuurstofvoorziening, voeding en temperatuur regulatie. Dit laatste is waarschijnlijk erg belangrijk voor een goed functioneren van het netvlies.


Tevens van belang.

Dieet onderzoek.
Aan de hand van een vragenlijst en een gesprek wordt nagegaan of uw voeding aanleiding geeft tot het ontstaan van de afwijking.

Bloedonderzoek.
Het bepalen van het cholesterol en fibrinogeen gehalte, Angiogenen onderzoek, en het bepalen van enkele voedingsstoffen in het bloed.

Naar boven


IV. Welke risicofactoren zijn er voor MD?

Leeftijd.
Leeftijd is de belangrijkste risicofactor voor MD. In de Verenigde Staten lijdt naar schatting ongeveer 14% van de mensen tussen de 55 en 64 jaar aan enige vorm van MD. Dit loopt in de groep 65- tot 75-jarigen op tot bijna 20% en tot 37% bij 75- plussers. Men mag aannemen dat de cijfers in Nederland niet veel hiervan zullen afwijken.

Erfelijkheid.
Een aantal onderzoeken toont aan dat MD gedeeltelijk erfelijk kan zijn. Dit betekent dat u een groter risico heeft op het krijgen van de aandoening als een of meer van uw bloedverwanten MD heeft. Onderzoek hiernaar wordt gedaan.

Roken.
Roken doet de hoeveelheid beschermende antioxydanten in het lichaam afnemen. Uit recent onderzoek is gebleken dat roken de kans op MD vervijfvoudigt. Uit het onderzoek is verder naar voren gekomen, dat MD vijf maal zo vaak voorkomt bij mensen, die meer dan een pakje sigaretten per dag roken en dat het risico hoog blijft zelfs tot 15 jaar nadat iemand gestopt is met roken.

Hart- en vaatziekten.
Er zijn aanwijzingen, dat mensen met een hoge bloeddruk een grotere kans hebben op het krijgen van een natte MD dan mensen met een normale bloeddruk.

Voeding.
De tere cellen van de macula zijn hoogstwaarschijnlijk erg gevoelig voor beschadiging door elektrisch geladen zuurstofmoleculen, de zogenaamde vrije radicalen. Uit eerder onderzoek blijkt een mogelijk verband tussen het krijgen van MD en een gebrek aan antioxydanten. stoffen die de schadelijke effecten van vrije radicalen i n het lichaam tegengaan in de voeding.

Alcohol onttrekt ook antioxydanten aan het lichaam. Verder zijn hoge concentraties van verzadigde vetten en cholesterol, die zoals bekend schadelijk zijn voor de bloedvaten, mogelijk ook betrokken bij het ontstaan van beschadiging van de macula door vrije radicalen.

Geslacht en ras.
Een vrouw van boven de 75 jaar heeft twee maal zo veel kans op MD als een man van dezelfde leeftijd.

Een lage oestrogeenspiegel (een hormoon in het bloed) bij vrouwen na de menopauze verhoogt het risico van de aandoening. Er zijn aanwijzingen dat oestrogeentherapie na de menopauze beschermend kan werken tegen MD, maar op dat gebied is meer onderzoek nodig.

Opvallend meer personen met een lichte huidskleur lijden aan MD. Blijkbaar beschermt pigment enigszins tegen MD.

Zonlicht.
De cellen van de macula zijn zeer gevoelig voor zonlicht. Celbeschadiging door de zon kan na verloop van tijd leiden tot aantasting van de macula.

Naar boven


V. Wat kunt u doen om uw ogen te beschermen?
Aan uw leeftijd, geslacht of afkomst kunt u niets veranderen. Wel kunt u helpen uw ogen te beschermen door enkele veranderingen in uw levensstijl aan te brengen.

Als zodanig zou men reeds van een goed alternatief kunnen spreken. Voorop staat een intensieve samenwerking van specialisten op divers gebied. De vooraanstaande plaats welke de diëtist in deze inneemt is tekenend daarvoor.
Naast detectie, begeleiding en behandeling achten wij preventie van evenveel belang. In deze is niet alleen de patiënt lijdend aan de afwijking, maar vooral ook actieve begeleiding van de directe familieleden essentieel. Zij immers zien welke problemen de degeneratie opleveren. Zij zijn gemotiveerd er daadwerkelijk in een vroeg stadium iets aan te doen in de hoop het ontstaan van de aandoening te voorkomen.

Naar boven