MACULA DEGENERATIE (OMD)

Bij het richten van de blik op een voorwerp worden lichtstralen afkomstig van dit voorwerp waargenomen op een speciaal stukje netvlies, de cellaag achter in het oog. Dit gebied, macula genoemd, is verantwoordelijk voor het scherp zien. De kegelvormige cellen zijn zeer lichtgevoelig en maken het zien van details en kleuren mogelijk. Met de veel minder gevoelige overige delen van het netvlies kunt u vooral in het donker zien.
Een veel voorkomende afwijking van het ouder wordende oog is een verslechtering van de macula. Dit wordt Ouderdoms Macula Degeneratie of OMD genoemd. Een oog aangedaan door macula degeneratie is minder goed tot slecht in staat details en kleuren waar te nemen. Toenemen van de afwijking kan leiden tot verlies van het scherp zien, ook wel centraal zien genoemd. In de Verenigde Staten en in Nederland is OMD de belangrijkste oorzaak van een blijvende achteruitgang van het gezichtsvermogen bij mensen boven de 65 jaar. Niemand weet met zekerheid hoeveel mensen aan OMD lijden, maar sommigen schatten, dat in de Verenigde Staten wel 13 miljoen mensen van 4O jaar en ouder tekenen vertonen van OMD en dat meer dan 1,2 miljoen mensen inmiddels het stadium bereikt hebben waarbij het centrale zien verloren is gegaan.Omdat in de wereld het aantal oudere mensen blijft toenemen, zal OMD uitgroeien tot een steeds groter probleem voor de volksgezondheid. Onderzoek naar het voorkomen of vertragen van de aandoening is dus uitermate belangrijk. (top)

Soorten en oorzaken.

Bij ouderdom macula degeneratie (OMD) zijn twee belangrijke vormen te onderscheiden:

De ‘droge’ OMDDeze vorm begint als kleine bleekgele afzettingen’, drusen, genoemd, zich beginnen op te hopen in de macula. Deze drusen breken geleidelijk de lichtgevoelige cellen in de macula af, waardoor het zien zal verminderen. Dit is een sluipend en zeer langzaam verlopend proces, waarbij het vele jaren kan duren, voordat het zien achteruit gaat. Gewoonlijk zijn beide ogen min of meer gelijk aangedaan. Het is bij de droge OMD belangrijk dat u uw gezichtsvermogen goed in de gaten houdt, omdat de droge OMD zich kan ontwikkelen tot de ernstiger ‘natte’ vorm.

De ‘natte’ OMD

Deze vorm van OMD wordt ook wel exsudatieve OMD, schijfvormige OMD of ziekte van Junius-Kuhnt genoemd. Bij natte OMD verloopt het proces veel sneller. De natte OMD ontstaat als er zeer kleine nieuwe bloedvaatjes achter de macula gaan groeien. Omdat de wanden van deze bloedvaatjes niet normaal zijn, lekken ze bloedplasma en gaan ze gemakkelijk kapot, wat gepaard gaat met een bloeding. Bloed en bloedplasma (het bloedvocht zonder de gekleurde cellen) beschadigen de macula, aanleiding gevend tot een snelle en ernstige achteruitgang van het gezichtsvermogen. Uiteindelijk ontstaat een litteken in de macula met verlies van het centrale zien. Natte OMD treedt vrijwel alleen op bij mensen die al droge OMD hebben. Opvallend is dat het andere oog nog lange tijd redelijk goed kan blijven. Toch moet erop worden gerekend, dat vroeg of laat beide ogen kunnen worden getroffen.

De precieze oorzaak van OMD is niet bekend. Helaas bestaat er momenteel nog geen blijvend effectieve behandeling of werkzaam geneesmiddel voor deze aandoening. (top)

Hoe beïnvloedt OMD het gezichtsvermogen?

Naarmate er meer lichtgevoelige cellen in de macula verloren gaan, begint uw gezichtsvermogen te veranderen.

  • Bij de droge OMD vallen er geleidelijk aan kleine stukjes uit het beeld weg. Heel langzaam zal het gezichtsvermogen minder worden.
  • Bij de natte vorm van OMD raken de beelden vervormd. Een plotselinge sterke daling van het zicht kan optreden.
  • Uiteindelijk leidt OMD tot een min of meer rond blind gebied in het centrum van het blikveld. De meeste mensen met OMD zijn in staat redelijk te zien met de rand van het gezichtsveld (het perifere zien).
  • Volledige blindheid, niets meer kunnen zien, komt daarom niet voor bij OMD.

OMD is een zeer ingrijpende aandoening met een grote invloed op het dagelijks leven, omdat lezen, schrijven, autorijden en herkennen van gezichten sterk wordt bemoeilijkt. Ook kan het moeilijk worden om u aan te passen aan het licht als u vanuit een donkere in een lichte ruimte komt. (top)

Rechts: doorsnede van het oog met aan de linkerzijde de macula

Hoe wordt OMD opgespoord en geëvalueerd?

Onderstaande onderzoeken kunnen tijdens bezoeken aan de oogarts worden uitgevoerd om de oorzaak van verminderd gezichtsvermogen vast te stellen.
Als de diagnose OMD al is gesteld, is het belangrijk, dat u ook zelf regelmatig uw gezichtsvermogen controleert.
De testen moeten altijd voor elk oog afzonderlijk worden uitgevoerd.

VISUS ONDERZOEK

  • Het testen van uw zien veraf en dichtbij

REFRACTIE ONDERZOEK

  • Het bepalen van de “beste” brilsterkte.

SPLEETLAMP ONDERZOEK

  • Het beoordelen van o.a. het hoornvlies en lens

FUNDOSCOPIE

  • Het op eenvoudige wijze bekijken van het netvlies.

GEZICHTSVELD ONDERZOEK

  • Het vastleggen van het vermogen de omgeving te zien tijdens het kijken naar een vast punt.

FOTO’S

  • Het op een van de vele manieren vastleggen van de afwijkingen in het netvlies.

OOGDRUK

  • Het meten van de spanning in het oog

AMSLER TEST

  • Het testen met een raster teneinde eventuele vervormingen veroorzaakt door netvlies afwijkingen op te sporen. Dit is een methode, die zeer geschikt is voor zelfcontrole thuis. Ook het beoordelen van de vorm van een raamkozijn, van een deurpost, van tegels in toilet of badkamer of van de regels in een schrift kan u behulpzaam zijn bij uw zelfcontrole.

LOW VISIONONDERZOEK

  • ter bepaling van de stand van zaken bij hen die de afwijkingen hebben dient dit onderzoek. Met allerlei speciale beeldvergrotings apparatuur wordt getracht de resterende functies zo optimaal mogelijk te benutten.

OCT

  • met deze ultramoderne techniek wordt nauwkeurig nagegaan hoe in de loop van de tijd de dikte van uw netvlieslaag verandert. Ingeval uw macula tekenen van degeneratie vertoont is dit de techniek bij uitstek voor ontdekking en evaluatie.

BLOEDCIRCULATIE METINGEN

  • Tijdens deze onschuldige test wordt de bloeddoorstroming op choreoidaal niveau, het weefsel direct onder het netvlies, gemeten. Het bloed in dit weefsel zorg voor zuurstofvoorziening, voeding en temperatuur regulatie. Dit laatste is waarschijnlijk erg belangrijk voor een goed functioneren van het netvlies.

Tevens van belang

Dieet onderzoek

  • aan de hand van een vragenlijst en een gesprek wordt nagegaan of uw voeding aanleiding geeft tot het ontstaan van de afwijking.

Bloedonderzoek

  • het bepalen van het cholesterol en fibrinogeen gehalte, Angiogenen onderzoek, en het bepalen van enkele voedingsstoffen in het bloed. (top)

Welke risicofactoren zijn er voor OMD?

Leeftijd

Leeftijd is de belangrijkste risicofactor voor OMD. In de Verenigde Staten lijdt naar schatting ongeveer 14% van de mensen tussen de 55 en 64 jaar aan enige vorm van OMD. Dit loopt in de groep 65- tot 75-jarigen op tot bijna 20% en tot 37% bij 75- plussers. Men mag aannemen dat de cijfers in Nederland niet veel hiervan zullen afwijken.

Erfelijkheid

Een aantal onderzoeken toont aan dat OM D gedeeltelijk erfelijk kan zijn. Dit betekent dat u een groter risico heeft op het krijgen van de aandoening als een of meer van uw bloedverwanten OMD heeft. Onderzoek hiernaar wordt gedaan.

Roken

Roken doet de hoeveelheid beschermende antioxydanten in het lichaam afnemen. Uit recent onderzoek is gebleken dat roken de kans op OMD vervijfvoudigt. Uit het onderzoek is verder naar voren gekomen, dat OMD vijf maal zo vaak voorkomt bij mensen, die meer dan een pakje sigaretten per dag roken en dat het risico hoog blijft zelfs tot 15 jaar nadat iemand gestopt is met roken.

Hart- en vaatziekten

Er zijn aanwijzingen, dat mensen met een hoge bloeddruk een grotere kans hebben op het krijgen van een natte OMD dan mensen met een normale bloeddruk.

Voeding

De tere cellen van de macula zijn hoogstwaarschijnlijk erg gevoelig voor beschadiging door elektrisch geladen zuurstofmoleculen, de zogenaamde vrije radicalen. Uit eerder onderzoek blijkt een mogelijk verband tussen het krijgen van OMD en een gebrek aan antioxydanten. stoffen die de schadelijke effecten van vrije radicalen i n het lichaam tegengaan in de voeding.

Alcohol onttrekt ook antioxydanten aan het lichaam. Verder zijn hoge concentraties van verzadigde vetten en cholesterol, die zoals bekend schadelijk zijn voor de bloedvaten, mogelijk ook betrokken bij het ontstaan van beschadiging van de macula door vrije radicalen.

Geslacht en ras

Een vrouw van boven de 75 jaar heeft twee maal zo veel kans op OMD als een man van dezelfde leeftijd.

Een lage oestrogeenspiegel (een hormoon in het bloed) bij vrouwen na de menopauze verhoogt het risico van de aandoening. Er zijn aanwijzingen dat oestrogeentherapie na de menopauze beschermend kan werken tegen OMD, maar op dat gebied is meer onderzoek nodig.

Opvallend meer personen met een lichte huidskleur lijden aan OMD. Blijkbaar beschermt pigment enigszins tegen OMD.

Zonlicht

De cellen van de macula zijn zeer gevoelig voor zonlicht. Celbeschadiging door de zon kan na verloop van tijd leiden tot aantasting van de macula. (top)

Wat kunt u doen om uw ogen te beschermen?

Aan uw leeftijd, geslacht of afkomst kunt u niets veranderen. Wel kunt u helpen uw ogen te beschermen door enkele veranderingen in uw levensstijl aan te brengen.

  • Draag een beschermende bril, wanneer u in aanraking komt met ultraviolette lichtbronnen (zon, zonnebank).
  • Draag zonodig een hoed met een rand die uw ogen afschermt voor direct of indirect zonlicht.
  • Gebruik voeding met veel fruit en donkere bladgroenten (spinazie, groene kool boerenkool).
  • Stop met roken, of beter, begin er helemaal niet aan.
  • Beperk de hoeveelheid verzadigde vetten en cholesterol in uw voeding. Houd uw bloeddruk laag.
  • Beperk alcohol gebruik.

De meeste van deze adviezen zijn natuurlijk al lang bekend bij iedereen. Het kan echter geen kwaad ze nogmaals te herhalen. (top)

Behandeling van OMD

Een behandeling die het ziekteproces afdoende bestrijdt met een redelijke kans op succes is er op dit moment helaas nog niet.Laserbehandeling
In een zeer beperkt aantal gevallen van natte OMD is behandeling met laser mogelijk, vooropgesteld dat de situatie daarvoor gunstig is en de diagnose in een vroeg stadium wordt gesteld. Er zijn verschillende soorten laserbehandeling;

  • Argonlaser. Deze laser brandt kleine schroeiplekjes in het netvlies. Hierdoor wordt littekenvorming opgewekt hetgeen op zijn beurt verschrompeling van o.a. bloedvaten ten gevolge heeft.
  • Visudyne™ lasers. Met deze laser behandeling worden vooraf gemarkeerde bloedvaten van slechte kwaliteit licht bestraald. De kleurstof in het bloedvat klontert en doet het vat dichtslibben. De intensiteit van de laserstraal is zodanig licht dat het overige netvliesweefsel geen nadelig effect ondervindt.

Chirurgisch

In enkele landen wordt onderzocht in hoeverre het inbrengen van embryonaal weefsel een gunstig resultaat zou opleveren. Deze vorm van behandeling is nog zeer experimenteel en werpt natuurlijk nogal wat vragen op.

Netvliesrotatie. In sommige centra wordt het netvlies geheel losgemaakt, enkele graden gedraaid en vervolgens weer aangelegd. Een risicovolle techniek gezien de kans op herhaalde netvliesloslating. Ook zien geopereerden vaak nog onduidelijke beelden.
In andere centra wordt slechts locaal het aangedane netvlies aan gepakt. Dit kan door bijvoorbeeld het verlittekende weefsel onder de macula weg te nemen of door de macula over een kleine afstand te verplaatsen. Hoewel er minder kans is op netvliesloslating zijn deze technieken toch gekenmerkt door moeizame resultaten. Hopelijk dat dit in de toekomst zal verbeteren.

Implantatie van een telescooplens. Deze relatief nieuwe techniek biedt de mogelijkheid met een oog een beeldvergroting van ongeveer 3-6 keer te bereiken. Deze vergroting gaat ten koste van het gezichtsveld. Dit wordt verkleind tot ongeveer 6 graden. (Op een meter afstand is de grootte van het gezichtsveld dan 17 cm.). Risico’s zijn minimaal. De rehabilitatie is echter moeizaam. De techniek is geïndiceerd bij mensen met de droge vorm.

Implantatie van een piggybag prisma lens. Hierbij wordt het getracht het beeld af te beelden op een plek naast de macula. Men moet zich realiseren dat de gevoeligheid op plekken naast de macula, zelfs op korte afstand, beduidend lager is. Het zicht zal overeenkomstig beïnvloed worden.

Toedienen van warmte stralen ter plaatse van de macula.

Behandeling met radiotherapie is uitgebreid onderzocht, tot op heden blijkt slechts een kleine groep OMD patiënten gunstig op radiotherapie te reageren.

Geen enkel onderzoek naar medicamenteuze behandeling heeft tot nu toe gunstige resultaten opgeleverd. Hormoon substitutie bij vrouwen zou een positief effect kunnen hebben.

Voeding. Een toenemend aantal onderzoeken lijkt erop te wijzen dat voeding een rol speelt bij OMD. Het verbeteren van uw voedingspatroon kan wellicht uw gezichtsvermogen verbeteren en degeneratie van de macula vertragen. Wat misschien nog belangrijker is: een aangepast dieet zou kunnen helpen de aandoening te voorkomen.Diverse onderzoeken naar OMD richten zich op de rol van een bepaalde groep antioxydanten, de zogeheten carotenoïden (de pigmenten waaraan fruit en groenten hun kleur ontlenen). Luteine en zeaxanthine, twee van deze carotenoïden, zijn pigmenten die in de macula worden aangetroffen. Sommige wetenschappers menen dat luteine en zeaxanthine, vanwege hun gele kleur, bescherming kunnen bieden tegen OMD. Ze zouden voorkomen dat te veel schadelijk blauw en ultraviolet licht het gevoelige weefsel aan de achterzijde van het netvlies bereikt en de lichtgevoelige cellen beschadigt. Uit recent onderzoek in de Verenigde Staten is gebleken, dat de mensen die grote hoeveelheden voedingsmiddelen gebruiken met veel carotenoïden, in het bijzonder luteine en zeaxanthine, ruim 40% minder kans op OMD hebben dan diegenen die de weinig gebruiken. Luteine en zeaxanthine worden in bijna alle soorten fruit en groenten gevonden Meestal worden ze aangetroffen in donkergroene bladgroenten, zoals spinazie en groene kool. Een ander onderzoek, onder oudere mannen, toont aan dat het verhogen van de hoeveelheid antioxydanten in de voeding, geleidelijke achteruitgang van het gezichtsvermogen door OMD afremt. Hoewel er een verband lijkt te bestaan tussen de opname van carotenoïden en OMD, is er meer onderzoek nodig om deze informatie te ondersteunen. Intussen kan een voedingspatroon met per dag minstens een portie groenten met een hoog gehalte aan luteine en zeaxanthine helpen de kans op OMD te verlagen.

Hoewel er momenteel geen behandeling bestaat voor OMD wordt er veel onderzoek gedaan op een groot aantal gebieden. De wetenschap zal blijven zoeken naar wegen om het voortschrijden van OMD te voorkomen of te vertragen, zodat toekomstige generaties ouderen niet gehandicapt worden door macula degeneratie.(top)

Welke hulp is er beschikbaar voor mensen met een eindstadium van OMD?

Mensen met een eindstadium van OMD kunnen bij lezen en televisiekijken gebruik maken van hulpmiddelen voor slechtzienden, zoals vergrotingsapparaten, telescoopbrillen, grootletterboeken en computers.

Het vakkundig aanpassen van zogenaamde ‘Low Vision’ hulpmiddelen is van groot belang bij mensen met OMD. Daardoor kan een patiënt met OMD toch grote letters lezen en iets meer van de omgeving waarnemen. Speciaal opgeleide ‘low-vision’ specialisten zijn daarbij behulpzaam. (top)

Samenvatting.

Ouderdoms Macula Degeneratie is

  • Een afwijking van het netvlies, vaak leidend tot slecht zien.
  • Belangrijke factoren zijn erfelijkheid, voeding, lichamelijke conditie.
  • Er is vooralsnog geen afdoende behandeling.
  • Geaccepteerde behandelingsmethoden zijn:

Visudyne laser behandeling

Telescoop lens implantatie

Bloedfiltratie techniekenOnderzoek geeft aan dat voedingadviezen, voedingssupplementen en het stimuleren van initiatieven voor een betere conditie van het hart-vaatstelsel een basis voor het voorkomen en vertragen van de afwijkingen.
De Stichting Oogzorg Amstelveen stelt zich ten doel de behandeling en preventie van OMD te laten plaatsvinden door een team van deskundigen.

  • Een diëtist(e) begeleidt de voedingsaspecten. Aan de hand van een enquête wordt het voedingspatroon bekeken. Eventueel worden adviezen gegeven deze te verbeteren. Periodieke begeleiding kan plaatsvinden. Bloedonderzoek vormt een deel van de begeleiding.
  • Een arts controleert uw hartvaatstelsel en lichamelijke conditie. Hij heeft tevens de verantwoordelijkheid voor bloedonderzoek, bloedfiltratie behandelingen en begeleiding. Diverse initiatieven kunnen worden geadviseerd ter verbetering van de conditie.
  • Een optometrist onderzoekt regelmatig het functioneren en de kwaliteit van uw netvlies. Dit gebeurt met de meest moderne en betrouwbare methoden. U wordt op deze wijze nauwkeurig op de hoogte gehouden van het wel en wee van uw centrale netvlies.
  • Bij de eerste tekenen van dreigende degeneratie krijgt u van de oogarts adviezen ten aanzien van behandeling. Mocht het nodig zijn dan kan gekozen worden uit een arsenaal van de meest moderne behandelingsmethoden. De oogarts behandelt gediagnosticeerde afwijkingen.

Als zodanig zou men reeds van een goed alternatief kunnen spreken. Voorop staat een intensieve samenwerking van specialisten op divers gebied. De vooraanstaande plaats welke de diëtist in deze inneemt is tekenend daarvoor.
Naast detectie, begeleiding en behandeling achten wij preventie van evenveel belang. In deze is niet alleen de patiënt lijdend aan de afwijking, maar vooral ook actieve begeleiding van de directe familieleden essentieel. Zij immers zien welke problemen de degeneratie opleveren. Zij zijn gemotiveerd er daadwerkelijk in een vroeg stadium iets aan te doen in de hoop het ontstaan van de aandoening te voorkomen.

Comments are closed.